Ka hadalka shiicada "Gar mise Gardarro!!!" Hordhaca: Mahad oo idil Alle weyne ayay u sugnaatay, amaan, nabadgelyo iyo naxariisna rasuulkiisa Muxamed ah ha hadhayso. Dadyawga dunidan ku dhaqani waa kala muuq iyo maan, kala dub iyo diir, kala diin iyo dood, kala feker iyo fahan, kala mabda’ iyo millad. isku soo wada duuboo waa kala hadaf iyo higsi. Sida qofkasta oo muslim ahi uu maanka ku hayo, waxa uu ruuxa muslimka ahi rucle iyo rafaadba ugu jiraa raaligelinta Alle (swt) iyo sida uu u raaci lahaa jidkii rasuulka si uu janno iyo barwaaqo aan dhammaad iyo dhinnaansho midna lahayn u helo. Hase ahaatee waxa aan laga midaysnayn in hilin iyo dhabbe toosan la raaco si looga midho-dhaliyo higsiga nololeed ee danbe. Nimco bani-adam ku naaloodo waxa u weyn gallada islaamnimada oo ah diinta xaqa ah ee Alle uu xayaatada ka rabo inay maamusho laguna dhaqmo. Waa gallad u baahan mahad celin joogto ah iyo sugnaansho aan shakki iyo silikayn toona lahayn oo watuu suubanuhu (scw) uu ku ducaysan jiray xadiith macnihiisu yahay "Allaha qulubta ged-gediyaw, diintaada qalbigayga ku sug.” Soomalidu guud ahaan waa ummad-diinta islaamka soo haysatay muddo dheer oo quruumo ah, waxa ayna calanka u siday dadyawga fara ku tiriska ah ee lagu tilmaami jiray inay yihiin 100% muslim sunni ah. Hasa ahaatee waayadan danbe waxa soo bidhaamaya soomaali ku hadaaqaysa inay yihiin shiico, kuna qanacsan fikirka iyo mabda’a shiiconimada, hadh iyo habeenna waxa ay ku weyseystaan cayda iyo canjarafaynta saxaabadii nabiga (scw). Soo biqlidda aragtidan leexsan waa laysku maandhaafay siyaabo kala duwanna waa looga talo bixiyay, muran dheer iyo ismarinwaa kadib waxa laysku afgartay is arrinta culimada looga hadho waxa ay ka yidhaahdaana la dhawro. Caalimku waa indheer garad aan xamaasad iyo xaasidnimo qofeed midna waxku dhisin, cilmi baadhis iyo xog-warran taariikheedna cuskado’e, si aan ka beydh-baydh iyo jaahwareer toona lahayn arrinta u soo tebi una caddee khatarta qarsoon iyo midda qaawan ee fikirka shiicigu leeyahay. Culimada soomaalida badankeed way ka digeen faafitaanka fufkan cusub ee shiicadu ka wadaan caalamka islaamka oo soomaliduna ka mid tahay. Kala duwanaanshaha xilliyada uu hadalka wadaadadu ku soo beegmay, ayaa waxa uu sababey in soomaali badani ka biyo diidaan dhawaqa culimada, kuna doodaan in wadaadada ay siyaasad ka tahay la dagaallanka fikirka shiicadu, balse aanu caqiido iyo mabda’ toona ka ahayn. Hadaba qormadan iyo kuwa xigaba haddii alle weyne idmo waxa aynu ugu garqaadi doonnaa culimada iyo caamada biyo diidka ah, iyada oo aynu cuskan doonno waayaha taariikhda ee qalinku soo tebiyay iyo dhacdooyinka, laga qiyaas-qaadan karo. "Muxuu qalinku sheekiyo Qubanaha dharaartiyo Hadba qodob layaabliyo Mahadhooyin qorayaa” - Abwaan Hadraawi " hadal waa kii kooban kaalinna galee", waxa aan akhriste ku soo hordhigi doonaa taariikh, fikir, qalin iyo xujooyin aad ku qancdo. Qoraalkan kooban waxa aynu kaga jawwabi doonaa su’aasha ah "Horta shiicadu waa ayo,” ma dad baa mise waa dal?! Ma mad-hab islaamiyabaa! Mise waa aragti aan taabbagal noqon Karin. Shiicooy ayaad tahay? Haddii aan isku dayo horta inaan meeleeyo kalmadda shiico, ereyga shiico waa macno badan yahay, marka lasoo koobana 4 macne ayuu qur’aanka ugu yimid. 1. Macnaha koowaad: xigto iyo qaraabonimo oo waxa tusaalena u ah qisadii nebi Muuse, "ودخل المدينة على حين غفلة من أهلها فوجد فيها رجلين يقتتلان هذا من شيعته وهذا من عدوه" سورة القصص آية15 "Nabi Muuse magaaladii ayuu soo galay isaga oo mooggan dadka ku nool, markaasuu la kulmay labo nin oo dagaalamaya, kani waa tolkii, kan kalena waa cadawgiisii (qibdiyiintii fircoon iyo qolodiisii). 2. Macnaha labaad: Dad isku mabda’ iyo diin ah. Iyadana waxa tusaale u noqon kara kolkii Alle (swt) uu ka warramay qisadii nabi Nuux ayaa waxa uu ku xejiyey, "وإن من شيعته لإبراهيم" سورة الصافات آية 85 Haddaba maadaama oo nabi Nuux (CS) iyo nabi Ibraahim (SC) uu waqti dheer u dhaxeeyay, hadda aayada macnaheedu waxa weeye " Dadka ay Nuux (CS) isku diinta ahaayeen waxa ka mida Ibraahim (SC).” 3. Macnaha 3aad: koox gaar ah oo iskeed u taagan. Tanna waxa tusaale fiican u ah aayada Alle uu (SW) ku yidhi "إن الذين فرقوا دينهم وكانوا شيعاً لست منهم في شيء" سورة الأنعام آية159 "Kuwa diintooda qaybiyay, koox kooxdana noqday adigu kama tirsanid nabi Muxammadaw.” 4. Macnaha 4aad: Dad kala afkaar iyo mabaadi duwan, bal iyadana aan hal ayaad ku tusaalayno, "قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذاباً من فوقكم أومن تحت أرجلكم أو يلبسكم شيعاً" سورة الأنعام – 65 "Ku dheh nabi-Allaw (scw), Alle waxa uu karaa inuu cadaab kor iyo hoosba idinkaga keeno ama uu idiin qaybiyo, dad kala tagsan oo kala fikir mabaadi’ ah. Afartaa macne ayaa quraanka lagu isticmaalay kalmadda "shiico” (1). Haddii aynu u noqonno qaamuusyada af-carabiga erayga "shiico” waa koox kasta oo isu hiilisa, is-garabsiisa, hiil iyo hoona isu hurta. Tolow hadaba ma jiraan dadyaw gaara oo magaca "shiico” ku suntan oo dadka kale kaga soocan? Maxaase keenay in dad gaara loo adeegsado?!! Haddii aan si kooban u tilmaano shiico: waxa la yidhaahdaa koox kasta oo "Cali bin abii Daalib” si gaar ah isugu dhejisa una taageerta, kana xigtaysata saxaabadii kale ee nabiga, sidoo kalena ku dooda inuu madaxnimada iyo maamulkaba isagu lahaa dhimashada nabiga kaddib, taasina aanay loollan iyo murantoona aqbalin oo Alle Qur’aanka ku sheegay nebiguna axaadiith ku caddeeyay – dhimashada Cali kaddibna waxa madaxnimada iska leh carruurta uu dhalay”. Boob, dhac ama is-gaabin iyo is qarin iyagu ay isqariyaan uun baana lagaga fara maroojin karaa. Biyo shubka fikirkani ugu danbayn waxa uu noqday saddexdan qodob. 1. Imaamada iyo maamulkaba Cali iyo carruurtiisaa iska leh dood iyo muranna maleh. 2. Imaamyada iyo hoggamiyayaashuna qalad iyo geftoona malaha mid yar iyo mid weyn, iyagoo xasuusan iyo iyagoo halmaansan toona, noloshoodna ma saketiyaan mana barriiqdaan oo waa "macsuumiin” – "ma qaldamayaal”. 3. Waxa waajib ah in welinimada Cali la qiro, Cumar iyo abuu Bakar-na laga gacan taagto lana dafiro – gaalnimadoodana afka lagu kala waaxo ( Allaan ka magan galaynaaye). - Wager iyo maqaleey warlaay, hayaabine aan bal kuu caddeeyo dhabnimada 3-dan qodob aan kor kusoo xusnay. Bal maad ila akhridid qormadan lagu soo qoray "shi’a of Somalia” oo ah page Facebook ay ku leeyihiin soomaalida shiicoowday, waxa uu qoray sida tan: "Shiicada waxa ay aaminsan yihiin 14-macsuumiin, ma qaldamayaal ah oo ah rasuulka, Faadumo-rasuul, iyo 12-imaam oo imam Cali ugu horreeyo, imaam Mahdina ugu danbeeyo. Qofkii diida ama ku kufriya 14ka –macsuuminta, suubanayaasha ah waa kaafir, nijaas ah oo hadduu qoyaanka nagu taabto salaaddu kaa jabayso oo sida ayga oo kale laysaga maydhayo.” Shi’a of Somalia Facebook page. " Kabashada cilmiga gaaban waa lagu kadeedmaa” X. Aadan Af-qalooc Dib ayaynu ka faahfaahin doonnaa 12-ka imaam ee ay yidhaahdeen ma qaldamaan, wixii ay ka yidhaahdeenna badka ayaynu soo dhigi donna, balse hadda waa hordhace, maxaa adiga kaaga soo baxay qoraalka kore?. Haddii aad difaacaysay iyo haddii aad deedifeyneyseyba, adigu ma aaminsantahay 12-kan imam?, Mase taqaannaaba horta?!! Haddii jawaabtu tahay maya, sawkaa xukunkii kula tagey ee diintiiba lagaa saaray!! Maxaabad difaacdaa, xeradiiba kuma jirtide!! Yaab iyo amakaag. Haddaba kolka aynu taariikhda dib u milicsano erayga "shiico”, in koox gaara loo isticmaalo ma jirin geeridii Cali bin abii Daalib ka hor, waxase loo isticmaali jiray koox kasta oo fikir iyo ra’yi isku taageerta. Hase ahaatee gadaal danbe waxa fikirkaasi bud-dhigey nin la odhan jiray Cabdilaahi binu Saba’, inuu ninkaasi aasaaska fikirka lahaana culimada sunnada iyo kuwa shiicaduba waa ay ku midaysan yihiin. Culimada shiicada ee arrinkan qirtay kutubtoodana ku qortay waxa ka mid ah nin la odhan jiray (Nobakhti) kitaabka uu qoray una bixiyay فرق الشيعة. Waxa sidoo kale waxa isna qiray Attuusi "المقالات للطوسي" . Haddaba bal maan yar dul istaagno ninkan layidhaahdo Cabdilaahi bin Saba. Cabdillaahi bin Saba waxa uu ahaa nin reer Yemen ah oo kamid ahaa yuhuudii Yemen degenaan jirtay oo qoys ahaan reer banii Israa’il buu ku aroori jiray waxase uu u abtirsan jiray reer Ximyar, oo ahaa qabiilo carbeed oo Yemen deegaan u ahayd. Sida ay taariikhyahannadu xusayaan, ninkaasi waxa uu sheegtay in uu islaamey xilli lagu qiyaasay markii Cuthman bin Caffaan (RC) uu talada muslimiinta hayay. Kaddib in muddo ah markii uu is-gammaarinayay, fikirkiisana la dhuumanayay ayaa waxa uu bilaabay olole uu dadka ka dhex-wado, kaaso oo odhanaya nebi kastaaba marka uu dhinto talada cid ayuu kuwareejin jirey, Nabi muxamadna ( scw ), waxa uu ku wareejiyay Aalu-baytkiisa. Aalu-baytkana waxa ugu fadli badan uguna qiimo weyn Cali (RC), sidaa darted khilaafada (hoggaaminta muslimiinta) Cali ayaa leh kaddibna ubadkiisaa leh, Abuu-bakar, Cumar iyo Cuthmaanna xoog iyo fara-maroojin bay ku duudsiyeen, xilkiina uga qaadeen. Aragtidaasi ugu danbayntii waa tii dhashay in Cuthmaan bin Caffaan (RC) la dilo, sidaana uu ku shahiido. Kadib xilkii waxa qabtay Cali bin abii Daalib (RC), Cali oo nool ayuu ninkii bilaabay fidinta afkaartiisii weecsanayd, waxa uuna aasaasay kooxdii u horreysay ee shiico ah ee magac gooni ah culimadu ubixiyaan –magacaas oo ahaa "Assaba iyah” oo macnaheedu yahay kooxdii Cabdilaahi bin Saba, sidii ay usoo socotay waxay dhashay inay yidhaahdaan Cali waa macsuum, mana-qaldamo, ra’yi iyo xukuntoona ma gefo, ogoobey hadda Cali waaba nool yahay weli. Qole kooxdiisa ka mida ayaaba sii taraartay oo xadkiiba ka baxday oo tidhi "Cali waaba ilaahay”. waana kooxda kutubta taariikhdu soo tebisay ee Cali inta uu qab-qabtay uu dabka ku guray sidaana ku laayay, (weyba kasii dareenoo intii hadhaybaa tidhi hadduun baan garwaaqsannay inaad ilaahay tahayoo, Alle ayuunbaa naar wax ku cadaaba)!! Fiiro gaara: Dab in dad lagu guro oo lagu laayo, waa ijtihaadkii ( dedaalkii) Cali bin abii Daalib (RC), mase aha shay xukun ah oo diinta Islaamku jideysay. Waa sababta keentay in Cabdilaahi bin Cabaas( rc ) yidhaahdo, " Anigu dab-kuma gureen, waanse layn lahaa ‘illeyn wey gaaloobeene”. Isagii lama dilin oo wax ku caddeeya ayaa la waayay isna ma qiran, sidaa darteedCali (RC) waxa uu u mastaafiriyay dhankaa iyo Ciraaq tuulo ku taalla. Halkii buu ka sii bilaabay faafinta afkaartiisii ilaa uu yidhaahdo Cali ma dhiman doono, laakin dunidan uun buu ka tegi doonaa, kor ayuuna qaban doonaa, gadaalna waa uu ka soo laaban doonaa. Waxa kale oo uu soo kordhiyay aragti kale oo wixiiba ka dartay oo uu leeyahay –Aalu beytka nebigu cilmi sir ah oo aan muslimiinta kale aqoon ayay hayaan, taasoo dhashay waxyaabo liddi ku ah diinta Islaamka oo aan dib ka sheegi doonno insha Allah. Ugu danbeyntii Cali bin abii Daalib, isna waa tii la dilay oo niman Khawaarij ahi dileen, dilkani ayaa waxa uu sii naaxiyey fikirkii ahaa Aalubeytka ayaan u hiilineynaa, gurxan iyo gunuus aan joogsi lahayn baa bilaabmay, gil-gil xoog leh ayaa umadii ku yimid, kaddibna.